Fróðleikur um húsið við Þingholtsstræti 29

Þingholtsstræti 29 „Á horninu á Skálholtsstíg að ofanverðu (nr. 29) er svo íðilfagurt timburhús og tignarleg tré í garði þess. Það hýsir nú Stofnun Sigurðar Nordals. Þetta er norskt sveitserhús, pantað til landsins eftir katalóg og kom tilhöggvið til landsins. Á því er margs konar fínn útskurður og timburverk. Einhver elstu og tilkomumestu tré bæjarins eru í garðinum og njóta þau sín vel. Þar er álmur við gaflinn, hlynur bak við og við húshornið og ennfremur ilmreynir og silfurreynir.“ (Guðjón Friðriksson. 1995).

Saga hússins

Þingholtsstræti 29. Ljósmynd: Jóhanna Ólafsdóttir Street view. Photo: Jóhanna Ólafsdóttir. Hið íðilfagra hús sem hér um ræðir stendur við Þingholtsstræti 29. Í lok síðustu aldar keyptu nafnarnir Jón Magnússon, landritari, síðar forsætisráðherra, og Jón Jensson, háyfirdómari (sem síðar varð tengdafaðir Sigurðar Nordals) sér lóðir hlið við hlið í Þingholtsstræti. Á árunum 1898 og 1899 reistu þeir sér hús yfir fjölskyldur sínar, Þingholtsstræti númer 27 og 29. Húsið númer 27 skemmdist í bruna árið 1975 og var flutt yfir götuna á lóð nr. 28 tveimur árum síðar. Húsið númer 29 stendur enn á sínum stað.

Þingholtsstræti 29. Ljósmynd: Jóhanna Ólafsdóttir Alþjóðasvið er til húsa að Þingholtsstræti 29. Mynd: Jóhanna Ólafsdóttir. Í húsinu við Þingholtsstræti 29 bjó Jón Magnússon ásamt konu sinni, Þóru Jónsdóttur listakonu og kjördóttur þeirra til ársins 1912 þegar þau fluttu í veglegt hús að Hverfisgötu 21 sem Jón hafði látið reisa.

Síðar eignaðist Pálmi Pálsson, yfirkennari við Menntaskólann í Reykjavík húsið. Kona hans var Sigríður Björnsdóttir, þau áttu einn son, Pál Pálmason. Fjölskylda Pálma bjó í húsinu allt fram á níunda áratug 20. aldar. Húsið kemur við sögu í skrifum Stephans G. Stephanssonar skálds sem kom þangað í Íslandsheimsókn sinni 1917 meðan Pálmi bjó þar. Einnig segir Halldór Laxness frá því í endurminningabókum sínum að hann hafi verið kallaður á fund Pálma í þetta hús en yfirkennaranum leist ekki á sérviskulegt málfar nemandans.

Menntamálaráðuneyti festi kaup á húsinu árið 1987 til að nota það sem aðsetur fyrir Stofnun Sigurðar Nordals. Stofnunin hefur verið þar frá því hún hóf starfsemi 1. janúar 1988 en hún varð síðar hluti af sameinaðri Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum árið 2006. Skrifstofa stofnunarinnar er á aðalhæð hússins. Á efri hæð er íbúð sem erlendir fræðimenn, er koma til Ísland til að sinna rannsóknum, geta fengið afnot af. Húsinu hefur verið viðhaldið eins og kostur er en árið áður en stofnunin hóf starfsemi sína, 1987, unnu Hörður Ágústsson, listmálari og Leifur Blumenstein, byggingafræðingur álitsgerð um húsið. Í henni er fróðleg samantekt um byggingarsögulegt samhengi hússins, í hvaða ástandi það var á þeim tíma og drög að verkáætlun. Húsið er nú friðlýst.

Byggingarstíll

Húsið við Þingholtsstræti 29 er með timburklæðningu og dæmigerðu norsku tréskrauti. Það er klætt lóðrétti klæðningu á rishæð og porti en láréttri á jarðhæð. Húsið er eitt af þeim fyrstu sem flutt voru hingað tilhöggin frá Noregi og er líklega svokallað norskt ,,katalóghús”. ,,Í einni heimild segir þó að Johan Klev frá Mandal hafi reist húsið. Sé það rétt er þetta dæmi um það að handverkshefðin hélt velli eftir að iðnvædd framleiðsla á katalóghúsum var tekin upp." (Birgit Abrecht. 2000, bls. 62)

Aðeins tvö hús í Reykjavík eru nú talin algerlega úr tilsniðnu, innfluttu efni en það eru húsið við Þingholtsstræti 29 sem er í sveitserstíl og Höfði í jugendstíl. ,,Bæði eru frá fyrirtækinu Strömmen í Noregi." (Birgit Abrecht. 2000, bls. 62).