Nafnfræðisvið

Örnefnasafn

Á nafnfræðisviði stofnunarinnar er unnið að fræðilegum og hagnýtum verkefnum sem snerta örnefni og nafnfræði. Nafnfræðisvið hefur umsjón með örnefnasafni stofnunarinnar, varðveislu þess og eflingu, viðhaldi, skráningu og kynningu. Það veitir einstaklingum, stofnunum, sveitarfélögum og fyrirtækjum þjónustu sem felst meðal annars í því að miðla upplýsingum og svara fyrirspurnum. Áhersla er lögð á rannsóknir sem tengjast örnefnum, nöfnum og öðrum undirgreinum nafnfræði. Sviðið er í samstarfi við margar innlendar og erlendar stofnanir og annast skrifstofuhald fyrir örnefnanefnd.

Nafnfræði er ein grein málfræði. Við rannsókn á nöfnum (örnefnum, mannanöfnum, dýranöfnum og ýmsum öðrum nöfnum) er beitt málvísindalegum aðferðum en nafnfræðin hefur jafnframt náin tengsl við aðrar greinar. Saga, m.a. trúarbragðasaga, er mikilvæg grein fyrir nafnfræðina, og einnig mannfræði og félagsfræði. Greinar sem miklu máli skipta fyrir örnefnafræði sérstaklega eru fornleifafræði og búsetulandafræði. Þjóðfræði og landbúnaðarsaga eru þýðingarmiklar fyrir rannsóknir á örnefnum, dýranöfnum og ýmsum öðrum nöfnum og persónusaga og ættfræði fyrir rannsóknir á mannanöfnum.

Í nafnfræðirannsóknum felst m.a.

  • að skýra hvað nafn merkir, t.d. Gláma, Hekla, Vaglir, Ölfus; Ari, Teitur, Teódóra, Valka; Golsa, Krossa, Sleipnir, Týra
  • að finna aldur ákveðinna nafna og útbreiðslu, hvar þau hafa komið upp, hvaða menningarstraumum þau hafa fylgt, hvaða hliðstæður þau eiga sér, t.d. á Norðurlöndum og í heiminum annars
  • að lýsa mismunandi nafnmyndunum og skýra ýmis félagsleg mynstur í nafngjöfum
  • að útskýra hvaða upplýsingar nöfn veita um fólk og athafnir þess, landnám, ræktun, byggingar, samgöngur, stjórnsýslu, átrúnað og sögu lands og héraðs o.fl. o.fl.

Starfsfólk nafnfræðisviðs eru Hallgrímur J. ÁmundasonHjördís Erna Sigurðardóttir og Emily Lethbridge .