tékki

Orðið tékki er fengið að láni annaðhvort beint úr ensku check eða um dönsku.

Framan af virðast orðmyndir og stafsetning vera á reiki. Hvorugkynsmyndin tékk var eitthvað notuð rétt fyrir og eftir aldamótin 1900 og þá jafnvel rituð check (með greini checkið). Elsta dæmi Orðabókar Háskólans um orðið tékki er úr blaðinu Fjallkonunni frá 1901:
  • 2. frv. [frumvarp] til laga um ,,checka" og aðrar ávísanir, er borga á við sýning.
Þarna er orðið ritað eins og í ensku en innan gæsalappa sem bendir til að föst ritmynd hafi ekki verið komin á. Nokkrum árum síðar eru til dæmi um ritmyndina tékki. Yngri mynd er tékkur sem þekkist allt frá fyrri hluta 20. aldar.

Enn eitt orð sem notað var allt frá aldamótunum 1900 er tékkávísun. Í ritinu Lagasafn handa alþýðu (1901 5:18) er skýrt hvað átt er við. Þar stendur:

Tjekk-ávísun skal svo gjöra, að hún greini: nafnið tjekk-ávísun eða check með berum orðum í sjálfum textanum; hve mikla peninga borga skuli; þann, er taka á við borguninni; nafn þess, er á að leysa til sín tjekk-ávísunina (greiðanda); hvar borgun skuli greiða; stað og dag, er tjekk-ávísun er útgefin, og undirskrifað nafn útgefanda.

Tékkar hafa verið það nýir að rétt hefur þótt að útskýra hvernig fylla skuli eyðublaðið út.

Yfir heftið með eyðublöðunum var bæði notað ávísanabók og tékkbók. Ávísanbók þekkist þegar í lok 19. aldar og þá sem þýðing á enska orðinu checkbook. Snemma á 20. öld fer að bera á orðinu tékkbók, stundum ritað check-bók. Orðið ávísanahefti er farið að nota snemma á 20. öld en heldur yngra virðist orðið tékkhefti.

Orðið ávísun í svipaðri merkingu og notuð er nú þekkist að minnsta kosti frá miðri 19. öld. Það er þó mun eldra í málinu en notað í tvenns konar merkingu. Eldri merkingin er ‘tilvísun, ábending' og á Orðabók Háskólans dæmi um hana frá 17. öld en yngri merkingin er ‘sérprentað blað, ígildi peninga'. Tékki og ávísun, tékkhefti og ávísanahefti eru nú notuð jöfnum höndum.

Heimildir
  • Ritmálssafn OH