þumalfingursregla

Bæði orðið þumalfingursregla og þumalputtaregla eru notuð um að hafa eitthvað sem almenna, lauslega viðmiðun. Orðin eru ekki gömul í málinu og hafa t.d. ekki ratað inn í Íslenska orðabók (2002). Þumalputtaregla virðist algengara orð í mæltu máli. Oftast er talað um að hafa eitthvað sem þumalputtareglu, nota eitthvað sem þumalputtareglu, beita þumalputtareglu eða eitthvað í þeim dúr.

Í ritmálssafni Orðabókar Háskólans eru aðeins þrjú notkunardæmi um orðið þumalfingursregla og ekkert um þumalputtaregla. Skýringin á því að ekkert dæmi finnst þar um þumalputtareglu er sennilega sú að í rituðu máli er fremur talað um fingur en putta. Í elsta dæminu, sem er úr Sjómannablaðinu Víkingi frá 1968, er orðið sett innan gæsalappa og getur það verið til merkis um að notandinn hafi talið eitthvað framandlegt við það, jafnvel litið á það sem aðkomuorð. Dæmið er svona:
  • Þá var ,,þumalfingursreglan" úr sögunni, en fastar reglur komnar varðandi lestatal, stöðugleika, seglbúnað og fallbyssufyrirkomulag.
Orðið þumalfingursregla er komið í málið úr dönsku. Þar virðist orðið tommelfingerregel einnig vera ungt þar sem það er ekki að finna í sögulegu dönsku orðabókinni Ordbog over det danske sprog, og ekki í útgáfum af Nudansk ordbog fyrr en eftir miðja 20. öld. Í dönsku, og reyndar í önnur Norðurlandamál einnig, hefur orðið líklegast borist úr ensku en í því máli er algengt að nota sambandið rule of thumb í sömu merkingu.

Heimildir
  • Ritmálsskrá Orðabókar Háskólans
  • Íslensk orðabók 3. útg. (2002)