Um handritasafnið
Safn Árna Magnússonar er varðveitt á Árnastofnununum tveimur í Reykjavík og Kaupmannahöfn. Í því eru um 3000 handrit frá miðöldum og síðari öldum en þar af eru um 2400 íslensk og einnig tæplega 14000 skjöl, bæði frumbréf og fornbréfauppskriftir.
Íslendingar settu handritamálið á oddinn í samskiptum við Dani á sjötta og sjöunda áratugnum og eftir langa samningalotu tókust samningar árið 1961. Fyrstu tvö handritin, Konungsbók eddukvæða og Flateyjarbók, sem er veglegasta varðveitta handritið frá miðöldum, komu heim tíu árum síðar á síðasta vetrardegi 21. apríl 1971. Næstu 26 árin komu reglulegar sendingar frá Kaupmannahöfn þar til síðustu handritin komu heim sumarið 1997. Úr Árnasafni í Kaupmannahöfn komu 1666 handrit og úr Konunglega bókasafninu 141 handrit. Handritasafn Árna Magnússonar er á varðveislulista UNESCO um Minni heimsins.
Íslendingar settu handritamálið á oddinn í samskiptum við Dani á sjötta og sjöunda áratugnum og eftir langa samningalotu tókust samningar árið 1961. Fyrstu tvö handritin, Konungsbók eddukvæða og Flateyjarbók, sem er veglegasta varðveitta handritið frá miðöldum, komu heim tíu árum síðar á síðasta vetrardegi 21. apríl 1971. Næstu 26 árin komu reglulegar sendingar frá Kaupmannahöfn þar til síðustu handritin komu heim sumarið 1997. Úr Árnasafni í Kaupmannahöfn komu 1666 handrit og úr Konunglega bókasafninu 141 handrit. Handritasafn Árna Magnússonar er á varðveislulista UNESCO um Minni heimsins.
Myndskeið
Hér má finna myndskeið með viðtölum við sérfræðinga Árnastofnunar um bókagerð og stök handrit.
Flettu þekktum handritum
Flateyjarbók
GKS 1005 fol.
Konungsbók eddukvæða
GKS 2365 4to
Konungsbók Snorra-Eddu
GKS 2367 4to.
Möðruvallabók
AM 132 fol.
Melsteðs-Edda
SÁM 66
Langa-Edda
AM 738 4to
Margrétar saga
AM 431 12mo
Reykjabók Jónsbókar
AM 345 fol.
Skarðsbók postulasagna
SÁM 1 fol.
Stjórn
AM 227 fol.
Sýnisbók íslenskrar skriftar
Myndskreytingar í handritum
Hér má skoða ýmsar myndskreytingar í handritum og fornbréfum sem varðveitt eru á Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum.
Myndskreytingar finnast bæði inni í stórum upphafsstöfum eða umhverfis þá en einnig einar og sér, til dæmis sem heilsíðumyndir, spássíumyndir eða á titilsíðum. Einnig eru myndskreytingar á innsiglum sem oft hanga neðan úr fornbréfum.
Myndskreytingar finnast bæði inni í stórum upphafsstöfum eða umhverfis þá en einnig einar og sér, til dæmis sem heilsíðumyndir, spássíumyndir eða á titilsíðum. Einnig eru myndskreytingar á innsiglum sem oft hanga neðan úr fornbréfum.
Fróðleikur um merkileg handrit
Hér má finna sýnishorn af nokkrum merkustu handritunum í handritasafninu og umfjöllun um innihald þeirra og sögu.
Safnmörk handrita
Öll handrit í safni Árnastofnunar hafa svokölluð safnmörk en sum þeirra eru líka kennd við staði eða söfn þar sem þau voru geymd um tíma, til dæmis Möðruvallabók sem heitir eftir Möðruvöllum í Eyjafirði og Konungsbók eddukvæða sem svo er nefnd því að hún var lengi í Konungsbókhlöðu í Kaupmannahöfn. Þess eru einnig dæmi að handrit séu kennd við fyrrum eigendur sína eins og Melsteðs-Edda.
Safnmörkin eru samsett úr einkennisstöfum, númeri og stærðartölu. Einkennisstafirnir vísa til þess hvort handritið kemur úr safni Árna Magnússonar (AM), úr Konungsbókhlöðu (GKS, NKS) eða tilheyrir þeim handritum sem stofnunin hefur eignast síðan hún var sett á fót (SÁM).
Stærðartalan gefur vísbendingu um stærð handritsins: folio-handrit (fol.) eru stærst, þá koma quarto-handrit (4to), síðan octavo-handrit (8vo) og loks duodecimo (12mo) sem eru varla nema lófastór.
Þegar vísað er til blaðsíðu í handriti er það gert með því að tiltaka númer blaðsins, t.d. bl. 8 og nota svo bókstafina r (fyrir latneska orðið recto) eða v (verso) til þess að gefa til kynna hvort um forsíðu blaðsins (bl. 8r) eða baksíðu (bl. 8v) er að ræða.
Safnmörkin eru samsett úr einkennisstöfum, númeri og stærðartölu. Einkennisstafirnir vísa til þess hvort handritið kemur úr safni Árna Magnússonar (AM), úr Konungsbókhlöðu (GKS, NKS) eða tilheyrir þeim handritum sem stofnunin hefur eignast síðan hún var sett á fót (SÁM).
Stærðartalan gefur vísbendingu um stærð handritsins: folio-handrit (fol.) eru stærst, þá koma quarto-handrit (4to), síðan octavo-handrit (8vo) og loks duodecimo (12mo) sem eru varla nema lófastór.
Þegar vísað er til blaðsíðu í handriti er það gert með því að tiltaka númer blaðsins, t.d. bl. 8 og nota svo bókstafina r (fyrir latneska orðið recto) eða v (verso) til þess að gefa til kynna hvort um forsíðu blaðsins (bl. 8r) eða baksíðu (bl. 8v) er að ræða.