Í tilefni af því að íslensku handritin sem eru í láni frá Svíþjóð og hafa verið til sýnis á sýningunni Heimur í orðum munu brátt halda til síns heima verður efnt til viðburðar í fyrirlestrasal Eddu fimmtudaginn 29. október kl. 15. Þá munu rithöfundarnir Amanda Svensson og Þórdís Gísladóttir bera saman bækur sínar og spjalla um sænskar og íslenskar bókmenntir.

Amanda Sofia Svensson er sænskur rithöfundur. Hún hefur gefið út fimm skáldsögur. Önnur skáldsaga hennar, Välkommen till den här världen, var tilnefnd til August-verðlaunanna í Svíþjóð. Ensk þýðing á fjórðu skáldsögu hennar, A System so Magnificent it is Blinding, var einnig tilnefnd til Warwick-verðlaunanna fyrir konur í þýðingum.

Þórdís Gísladóttir er rithöfundur en auk ritstarfa hefur Þórdís starfað sem bókmenntagagnrýnandi. Hún hefur kennt og flutt fyrirlestra við skóla á Íslandi og erlendis, skrifað greinar í íslensk og erlend blöð og tímarit, gert útvarpsþætti og flutt pistla á RÚV, unnið sem vefritstýra fyrir Norrænu ráðherranefndina og ritstýrt tímaritinu Börn og menning. Þórdís skrifar jöfnum höndum fyrir börn og fullorðna og hefur einnig samið námsefni og útvarpsþætti og skrifað unglingabækur í samstarfi við Hildi Knútsdóttur. Þá hefur hún þýtt fjölda bóka og leikrita, aðallega úr sænsku.

Allir eru velkomnir.

Viðburður á Facebook

Viðburður á Facebook

Tónleikarnir fara fram á bókasafninu í Eddu og tilheyra tónleikaröðinni Ex Libris.

Guðrún Jóhanna Ólafsdóttir söngkona og Francisco Javier Jáuregui gítarleikari flytja sönglög sem hverfast um ástina, að verða ástfanginn, elska, eiga og missa. Þar má heyra ítölsk, írsk, bandarísk og suðuramerísk sönglög í bland við íslenskar perlur eins og Hjá lygnri móðu og Vísur Vatnsenda-Rósu.

Aðgangseyrir 2.500 kr.

Athugið: Því miður þurfti að aflýsa tónleikum Gunnhildar Einarsdóttur og Þóru Einarsdóttur sem áttu að fara fram þennan sama dag í tónleikaröðinni.

Nánar um flytjendurna

Mezzósópransöngkonan Guðrún Jóhanna Ólafsdóttir og spænski gítarleikarinn og tónskáldið Francisco Javier Jáuregui eru þekkt fyrir að skapa mikla nánd við áhorfendur. Með frumlegu efnisvali og tilfinninganæmri túlkun færa þau hlustendur inn í heim hvers lags fyrir sig.

Guðrún og Javier komu fyrst fram saman árið 2002 í Guildhall School of Music and Drama í London, þaðan sem þau luku bæði mastersgráðum í tónlist. Síðan þá hafa þau komið reglulega fram í fjölmörgum tónleikasölum og á tónlistarhátíðum víðs vegar í Evrópu, Bandaríkjunum og Afríku.

Þau flytja oft útsetningar eftir Francisco Javier sjálfan á ýmsum þjóðlögum en hafa einnig frumflutt nýja tónlist eftir íslensk og erlend tónskáld.

www.gudrunolafsdottir.com
www.javierjauregui.com

Um tónleikaröðina Ex Libris

Verið velkomin að hlýða á kammertónlist í hinum glæsilega bókasal Eddu í vetur.

Í tónleikaröðinni er annars vegar lögð áhersla á samtímatónlist og hins vegar á nýsköpun í flutningi eldri tónlistar, bæði þjóðlegrar tónlistar og barokks.

Allir tónleikarnir fara fram í bókasafni Eddu á laugardögum og hefjast klukkan 12 og standa í tæpa klukkustund.

Smellið hér til að skoða dagskrá vetrarins.

Nafnaþing Nafnfræðifélagsins verður haldið laugardaginn 31. október kl. 13–15.30 í fyrirlestrasal Eddu. Að þessu sinni er yfirskrift þingsins Með örnefni í farteskinu. Þingið er haldið í samstarfi við Árnastofnun.

Dagskrá Nafnaþings

13–13.10 Þingið sett – minningarorð um Svavar Sigmundsson

13.15–13.45 Einar Skúlason: Hvað heitir þetta? Örnefni í breyttu landslagi

13.45–14.15 Þóra Ellen Þórhallsdóttir: Örnefni í Árbókum Ferðafélags Íslands

14.15–14.45 Anna Melsteð: Örnefni á Eyrbyggjuslóð

14.45–15.15 Gísli Sigurðsson: Atburður, saga og örnefni – eða bara örnefni og engin saga, hvað þá atburður? Í hvaða röð gerist þetta eiginlega?

15.15  Kaffiveitingar

Ágrip erinda

Einar Skúlason, fararstjóri og MA í þjóðfræði: Hvað heitir þetta? Örnefni í breyttu landslagi

„Hvað heitir þetta?“ er spurning sem leiðsögumenn fá gjarnan þegar athygli göngufólks beinist að einhverju í landslaginu. En hvers vegna hafa sumir staðir nöfn en aðrir ekki? Hvað ræður því hvaða fyrirbæri í landslaginu fólk telur ástæðu til að nefna og hvernig breytist það með nýjum atvinnuháttum og breyttri landnotkun?

Í erindinu er fjallað um tengsl örnefna við athafnir fólks og hvernig breytt notkun landslagsins getur haft áhrif á það hvaða örnefni lifa áfram, hver falla í gleymsku og hvar þörf verður fyrir ný nöfn. Með dæmum úr gönguferðum og rannsóknum á gömlum leiðum er velt upp spurningum um hvernig ólík verkefni og athafnir fólks hafa áhrif á sýn þess á landslagið. Þar mætast verkefnalandslag fyrri tíma og landslag samtímans, þar sem útivist og afþreying skapa nýjar leiðir til að upplifa og túlka umhverfið. Jafnframt er hugað að því hvernig örnefni geta sjálf vakið hughrif og mótað væntingar til staða áður en komið er á vettvang.

Þóra Ellen Þórhallsdóttir, prófessor emerita við Háskóla Íslands: Örnefni í Árbókum Ferðafélags Íslands

Árbækur Ferðafélags Íslands hafa nú verið gefnar út óslitið í næstum heila öld. Langflestar fjalla um tiltekin svæði, s.s. sýslur, og sjálft kallar félagið ritröðina „altæka Íslandslýsingu“. Gerð var lausleg könnun á því hversu mikið rými örnefni fá í árbókum FÍ með samanburði á völdum bókum af ólíkum svæðum. Þá er reynt að greina hvaða gildi örnefni geta haft fyrir gönguglaða félaga í FÍ og sem almennt innlegg í landlýsingu. Í seinni hluta erindisins verður vikið að efnistökum í árbók sem nú er í smíðum um Skaftárhrepp. Tekin verða dæmi um óræð og torskilin örnefni sem ætla má að veki vangaveltur, týnd örnefni sem vitna um löngu horfið mannlíf og síðast en ekki síst, mikilvægi örnefna sem heimildir um umhverfisbreytingar.

Anna Melsteð, þjóðfræðingur: Örnefni á Eyrbyggjuslóð
Undanfarin fimm ár hefur Eyrbyggjusögufélag starfað á Snæfellsnesi og komið af stað verkefnum í tengslum við söguna sem er sannkölluð héraðssaga Snæfellsness. Námskeið um Eyrbyggju, fyrirlestrar, myndrefill byggður á sögunni, leshópar og sögugöngur eru meðal þeirra verkefna sem stofnað hefur verið til og eru orðin fastur liður í starfseminni. Sögugöngur félagsins hafa verið vinsælar og heimafólk sýnt þeim mikinn áhuga auk þess sem sérstakar ferðir um söguslóðirnar hafa verið farnar. Í leshóp um Eyrbyggja sögu hafa umræður um örnefni og staði sögunnar verið líflegar. Í kjölfarið hafa þær umræður haldið áfram í göngum á söguslóðir sögunnar víða um Snæfellsnes. 
Eyrbyggjusögufélagið og starf þess hefur gert það að verkum að vakning hefur orðið hjá heimafólki um söguna með þátttöku í verkefnum félagsins og fært söguheiminn nær almenningi á fjölbreyttan hátt. Sannarlega hefur starfsemi félagsins vakið athygli á Eyrbyggju út fyrir Snæfellsnes og hefur sá áhugi farið stigvaxandi. 
Í fyrirlestrinum á Nafnaþingi verður horft til viðburða félagsins sem snúa að örnefnum í Eyrbyggja sögu.

Gísli Sigurðsson, rannsóknarprófessor við Árnastofnun: Atburður, saga og örnefni – eða bara örnefni og engin saga, hvað þá atburður? Í hvaða röð gerist þetta eiginlega?

Löng hefð er fyrir því að rýna í upprunasögur Landnámu og Íslendingasagna og skýringar þeirra á örnefnum; oft með sögum af atburðum sem hafi orðið tilefni örnefnis eða af einstaklingum sem hafi búið eða komið við, lífs eða liðnir, á tilteknum stað og skilið nafn sitt eftir í landslaginu. Hin almenna þróun í fræðunum hefur sveiflast frá því að trúa öllu í þessum textum yfir í að hafna því að þeir geti með nokkru móti verið heimild í sagnfræðilegum skilningi um það sem þeir segja frá. Mörgum hefur jafnvel dottið í hug, og haft þá hugdettu sína fyrir satt, að þeir sem stóðu að ritun textanna hafi einungis þekkt örnefnin í landslaginu og búið til persónur og atburði út frá þeim, án þess að hafa nokkurn tímann heyrt eina einustu sögu um svipuð efni. Í erindi mínu mun ég velta fyrir mér hvernig þessu gæti hafa verið háttað á öllum þeim öldum sem liðu frá því að landið var numið og þangað til fólk byrjaði að láta skrifa sögur um það sem það mundi frá þeim löngu liðnu dögum – og hafði þá ekki aðrar heimildir að styðjast við en það sem annað fólk gat sagt þeim af því sem það hafði heyrt frá öðrum um landið sem það hafði haft fyrir augunum allan tímann og um ættir fólksins sem hafði búið á því sama landi frá því að það var numið.

Marta Guðrún Jóhannesdóttir safnkennari Árnastofnunar tekur á móti gestum í félagsheimilinu Breiðumýri sunnudaginn 1. nóvember kl. 14–16. Viðburðurinn er haldinn í tilefni 20 ára afmælis Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. 

Í fjölskyldusmiðjunni munu þátttakendur bregða sér í hlutverk skrifara frá miðöldum þar sem þeir fá tækifæri til að skrifa á skinn (bókfell) með fjaðurpenna og jurtableki.

Hægt verður að fræðast um gerð skinnhandrita og skoða eftirlíkingu af Flateyjarbók ásamt fleiru.

Viðburður á Facebook

Starfsmenn Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum sækja Þingeyjarsveit heim og bjóða til sín gestum frá Háskólanum á Akureyri, Náttúruhugvísindasetri ásamt Jack Armitage frá Breiðanesi. 

Fluttir verða fjölbreyttir örfyrirlestrar og boðið upp á umræður að þeim loknum.  

Dagskráin fer fram í Bíósalnum í Framhaldsskólanum á Laugum sunnudaginn 1. nóvember og hefst stundvíslega kl. 17. 

Dagskrá

• Trausti Dagsson og Rósa Þorsteinsdóttir: Hljóð- og hulduheimar Þingeyjarsýslu 
• Hermína Gunnþórsdóttir og Kristín Margrét Jóhannsdóttir kynna Talís-verkefnið  
• Jack Armitage: Rista-vél: Núritunartungumál á íslensku 
• Kristín Ingibjörg Hlynsdóttir: Orðabækur og gögn 
• Finnur Friðriksson og Kristín Margrét Jóhannsdóttir frá Háskólanum á Akureyri: 
• „Maður er náttúrulega svo stoltur af því að vera Norðlendingur“: Viðhorf Norðlendinga til eigin framburðar 

Viðburður á Facebook

Sigríður Guðmarsdóttir flytur fyrirlestur í tengslum við sýninguna Heimur í orðum í fyrirlestrasal Eddu.

Hvað gerist þegar innflutt guðfræði mætir íslenskum veruleika? Getur þýdd prédikun frá upphafi þrettándu aldar enn mótað kirkjulega helgisiði og prédikun á Íslandi?

Í erindinu verður íslenska hómilíubókin skoðuð sem sögulegur vitnisburður um prédikun og helgisiði og hún borin saman við prédikanir norsku hómilíubókarinnar og íslensk helgisiðarit.

Bækurnar geyma fyrst og fremst þýddar prédikanir, en stafkirkjuprédikunin, sem talin er af norrænum uppruna, veitir sérstakan samanburðarflöt. Athugað verður hvernig erlendum guðfræðihugmyndum er miðlað á móðurmáli og hvernig tungutak, myndlíkingar og allegórísk túlkun staðfæra sameiginlegan evrópskan prédikunararf.

Í stafkirkjuprédikuninni verður kirkjubyggingin sjálf að guðfræðilegu táknkerfi: altarið merkir Krist, stoðirnar postula og spámenn og klukkurnar kennimenn. Þessi sýn kallar á samtal við ný handbókardrög þjóðkirkjunnar þar sem glímt er við samkirkjulega þætti helgihaldsins, skiljanlegt og inngildandi tungutak, biblíulegt myndmál, þátttöku safnaðarins og jafnvægi, festu og sveigjanleika í helgihaldi.

Erindið spyr því ekki aðeins hvað hómilíurnar merkja í sögulegu samhengi, heldur hvort og þá hvernig þær geti haft áhrif á íslenska helgisiði og prédikunarhætti nú um stundir.

Nánar um fyrirlesara

Sigríður Guðmarsdóttir er prófessor í hagnýtri guðfræði við Guðfræði- og trúarbragðafræðideild Háskóla Íslands. Rannsóknir hennar spanna meðal annars helgisiða- og sálmafræði, guðfræði norðurslóða, femíníska og hinsegin guðfræði, afnýlenduvæðingu og vistguðfræði. Í kennslu og rannsóknum fæst hún við tengsl guðfræði, kirkjulegrar iðkunar, menningar og samfélags.

Viðburður á Facebook

Á fæðingardegi Árna Magnússonar handritasafnara 13. nóvember gengst Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum árlega fyrir svokölluðum Árna Magnússonar fyrirlestri.

Fyrirlesari að þessu sinni er Þórunn Sigurðardóttir rannsóknarprófessor emerítus.

Útdráttur

Á Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum er varðveitt mikið safn fornbréfa sem ná frá 14. öld og allt fram á fyrri hluta 18. aldar. Einnig er í safninu fjöldi afrita fornbréfa sem sum eru talin glötuð en innihald þeirra er nú varðveitt í uppskriftum Árna Magnússonar og skrifara hans, svokölluðum apógröfum. Um er að ræða skjöl varðandi kaupmála, máldaga kirkna, ýmiss konar samninga, dóma, jarðakaup, landamerkjamál, rekamál og margt fleira. Stofnunin fékk bréfin afhent frá Kaupmannahöfn árið 1996 en áður hafði hluti fornbréfa úr safni Árna komið til Þjóðskjalasafns Íslands og annar hluti, þ.e. norsk bréf, fór til ríkisskjalasafnsins í Ósló. Eftir á Árnasafni í Kaupmannahöfn eru dönsk bréf og afrit norskra fornbréfa.

Á síðastliðnum þremur árum hefur verið unnið að því að ljósmynda og skrá þessar mikilvægu sögulegu heimildir með veglegum styrk frá A.P. Møller-sjóðnum. Í fyrirlestrinum verður sagt frá verkefninu, hvernig það kom til og hvernig það var gert mögulegt. Enn fremur verður greint frá uppbyggingu gagnagrunnsins, hvernig hann getur nýst fræðimönnum, rætt um tegundir fornbréfa og komið með nokkur áhugaverð dæmi um innihald bréfa. Að lokum verður fjallað um efnislega hlið bréfanna, svo sem útlit og skreytingar, eða hvað annað megi finna í gagnasafninu en texta fornbréfanna.